1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

1.1 Τι είναι οι Οικοσυστημικές Υπηρεσίες;

Οι οικοσυστημικές υπηρεσίες ορίζονται ως τα διάφορα οφέλη που αποκομίζουν οι ανθρώπινες κοινωνίες από τα οικοσυστήματα, από τις βασικές παροχικές λειτουργίες (π.χ. τρόφιμα ή παροχή νερού) έως πιο ρυθμιστικές, όπως οι πολιτιστικές, οι ψυχαγωγικές ή άλλες υποστηρικτικές υπηρεσίες (MEA 2005). Η έννοια αυτή έχει καταστεί θεμελιώδης στην περιβαλλοντική επιστήμη, καθώς καθίσταται δυνατή η ενσωμάτωση οικολογικών παραμέτρων στη λήψη οικονομικών αποφάσεων. Οι οικοσυστημικές υπηρεσίες διακρίνονται σε τέσσερις βασικές κατηγορίες που χρησιμοποιούνται ευρέως τόσο από επιστήμονες όσο και από φορείς χάραξης πολιτικής.

1. Παροχικές (αγαθά όπως τρόφιμα, ίνες, ξυλεία και γλυκό νερό)

2. Ρυθμιστικές (οφέλη που προκύπτουν από οικοσυστημικές διεργασίες όπως ρύθμιση του κλίματος, έλεγχος πλημμυρών, καθαρισμός νερού και επικονίαση)

3. Πολιτιστικές (μη υλικές ωφέλειες όπως αναψυχή, αισθητική έμπνευση, πνευματικές αξίες)

4. Υποστηρικτικές (υπηρεσίες απαραίτητες για τη λειτουργία των οικοσυστημάτων, όπως ο κύκλος θρεπτικών στοιχείων, ο σχηματισμός εδάφους και η πρωτογενής παραγωγή)

Το 2018, ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος ανέπτυξε τη «Κοινή Διεθνή Ταξινόμηση Οικοσυστημικών Υπηρεσιών» (CICES), βασισμένη στις «τελικές υπηρεσίες» (αποτελέσματα οικοσυστημάτων που χρησιμοποιούνται άμεσα από τους ανθρώπους). Το CICES σχεδιάστηκε έτσι ώστε να ευθυγραμμίζει την αποτίμηση των οικοσυστημικών υπηρεσιών με το Σύστημα Περιβαλλοντικο-Οικονομικής Λογιστικής (SEEA), μειώνοντας τον κίνδυνο διπλομέτρησης.

Παράλληλα, η Διακυβερνητική Πλατφόρμα για τη Βιοποικιλότητα και τις Οικοσυστημικές Υπηρεσίες (IPBES) εισήγαγε την έννοια των «Συνεισφορών της Φύσης στον Άνθρωπο» (NCP), με στόχο την ενίσχυση της σύνδεσης επιστήμης και πολιτικής. Το πλαίσιο αυτό ενσωματώνει διαφορετικές οπτικές, ιδιαίτερα την τοπική γνώση.

● Υλικές συνεισφορές (π.χ. τρόφιμα, ενέργεια, πρώτες ύλες)

● Ρυθμιστικές συνεισφορές (π.χ. ρύθμιση νερού, κλίματος, γονιμότητας εδάφους)

● Μη υλικές συνεισφορές (π.χ. μάθηση, πνευματικές αξίες, πολιτιστική ταυτότητα)

Η σημασία των οικοσυστημικών υπηρεσιών για την πολιτική είναι μεγάλη. Μηχανισμοί όπως οι Πληρωμές για Οικοσυστημικές Υπηρεσίες (PES) επιτρέπουν στις κοινωνίες να επενδύουν στη διατήρησή τους. Παρά τη διάδοσή της, η έννοια έχει δεχτεί κριτική για πιθανή απλοποίηση πολύπλοκων κοινωνικο-οικολογικών σχέσεων.

1.2 Κατηγορίες Οικοσυστημικών Υπηρεσιών

Οι παροχικές υπηρεσίες σχετίζονται με αγαθά που λαμβάνονται άμεσα από τα οικοσυστήματα, όπως τρόφιμα, νερό και πρώτες ύλες. Οι ρυθμιστικές υπηρεσίες περιλαμβάνουν διαδικασίες όπως ο καθαρισμός νερού και η ρύθμιση του κλίματος. Οι πολιτιστικές υπηρεσίες περιλαμβάνουν μη υλικές αξίες όπως αναψυχή και τουρισμό. Οι υποστηρικτικές υπηρεσίες διασφαλίζουν τη λειτουργία όλων των άλλων.

1.3 Οικοσυστημικές Υπηρεσίες στα Δέλτα Ποταμών

Τα δέλτα ποταμών είναι από τα πιο δυναμικά και παραγωγικά οικοσυστήματα. Υποστηρίζουν γεωργία, αλιεία και βιοποικιλότητα, ενώ παρέχουν προστασία από πλημμύρες και την κλιματική αλλαγή.

● Παροχικές Υπηρεσίες

Η παροχή γλυκού νερού, η γεωργία και η αλιεία αποτελούν βασικές υπηρεσίες.

● Ρυθμιστικές Υπηρεσίες

Οι υγρότοποι καθαρίζουν το νερό και ρυθμίζουν πλημμύρες.

● Πολιτιστικές Υπηρεσίες

Τα δέλτα συνδέονται με πολιτιστική κληρονομιά και τουρισμό.

● Υποστηρικτικές Υπηρεσίες

Περιλαμβάνουν κύκλο θρεπτικών στοιχείων και διατήρηση βιοποικιλότητας.

1.4 Επιπτώσεις Ξενικών Ειδών (IAS)

Τα χωροκατακτητικά ξενικά είδη αποτελούν σημαντικό παράγοντα απώλειας βιοποικιλότητας και επηρεάζουν αρνητικά τις οικοσυστημικές υπηρεσίες.

1.5 Βιοποικιλότητα και Ανθρώπινη Ευημερία

Η βιοποικιλότητα αποτελεί τη βάση των οικοσυστημικών υπηρεσιών και υποστηρίζει άμεσα την ανθρώπινη ευημερία.

1.6 Ταξινόμηση και Μέτρηση

Πλαίσια όπως MEA, CICES και MAES παρέχουν δομή για την αξιολόγηση των οικοσυστημικών υπηρεσιών.

1.7 Χρήση του MAES

Το MAES επιτρέπει τη χαρτογράφηση και αξιολόγηση των οικοσυστημάτων και τη σύνδεσή τους με πολιτικές αποφάσεις.

1.8 Ο Ρόλος των Παροχικών Υπηρεσιών και της Βιοποικιλότητας

Οι παροχικές υπηρεσίες και η βιοποικιλότητα είναι κρίσιμες για την αξιολόγηση των οικοσυστημικών υπηρεσιών λόγω της άμεσης σχέσης τους με την ανθρώπινη ευημερία.